Hiểu biết căn bản về Sa sút trí tuệ (Alzheimer)

Ngày đăng: 03/11/2017

Bệnh Alzheimer hay còn gọi là bệnh đãng trí là một nguyên nhân của chứng giảm trí nhớ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến não bộ, khiến người bệnh gặp trở ngại trong sinh hoạt hàng ngày. Alzheimer ảnh hưởng đến trí nhớ, ngôn ngữ và tư duy. Bệnh tiến triển chậm và thường bắt đầu với triệu chứng đãng trí nhẹ. Ở giai đoạn cuối, bệnh nhân thường bị tổn thương não nghiêm trọng.

Bệnh Alzheimer có phổ biến không?

Bệnh Alzheimer thường gặp ngày càng nhiều vì lý do tuổi thọ trung bình của người Việt Nam nói riêng và thế giới nói chung đều tăng lên, cho nên tỷ lệ bệnh cũng tăng lên. Thường cứ sau 5 năm tỷ lệ người bệnh lại tăng lên.Trung bình người bệnh chỉ có thể sống được từ 8 – 10 năm kể từ khi mắc bệnh này. Tuy nhiên, vẫn có trường hợp có thể sống lâu hơn nếu được phát hiện và điều trị đúng cách.

Tùy vào mỗi người, mà bệnh có thể diễn tiến nhanh hay chậm. Dù bệnh này thường không do yếu tố di truyền, nhưng nếu có thành viên trong gia đình mắc bệnh, bạn vẫn có nguy cơ mắc bệnh Alzheimer.

Những triệu chứng và dấu hiệu của bệnh Alzheimer là gì?

Triệu chứng đầu tiên của bệnh Alzheimer thường là đãng trí, bao gồm quên tên hoặc nơi vừa đặt đồ vật.

Triệu chứng kế tiếp của bệnh là trí nhớ và tư duy bất thường, bao gồm quên tên người quen, hỏi cùng một câu hỏi hoặc kể một câu chuyện tương tự nhiều lần và gặp khó khăn trong việc ghi nhớ mọi thứ trong cuộc sống hằng ngày.

Trong giai đoạn sau của bệnh, người bệnh cần được giúp đỡ nhiều hơn và ở giai đoạn cuối họ cần phải được chăm sóc một cách toàn diện. Người bệnh Alzheimer ở giai đoạn cuối thường hay đi lang thang hoặc bị lạc, thay đổi cảm xúc và tính cách, và không thể hoạt động thể chất bình thường nữa.

Bạn có thể gặp các triệu chứng khác không được đề cập. Nếu bạn có bất kỳ thắc mắc nào về các dấu hiệu bệnh, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ.

Nguyên nhân nào gây ra bệnh Alzheimer?

Nguyên nhân gây ra bệnh Alzheimer vẫn chưa được xác định rõ. Khi bị Alzheimer, các tế bào não lưu trữ và xử lý thông tin của bạn bắt đầu suy yếu và chết. Ngoài ra, các protein bất thường được tạo ra, tạo mảng bám và tích tụ xung quanh và bên trong các tế bào gây cản trở truyền thông tin. 

Sa sút trí tuệ có thể được phân loại bằng nhiều cách khác nhau và thường được nhóm lại với nhau bởi những điểm chung, chẳng hạn như những gì thuộc một phần của não bị ảnh hưởng, hoặc liệu sẽ xấu đi với thời gian (sa sút trí tuệ tiến triển). Một số sa sút trí tuệ như là gây ra bởi một phản ứng với thuốc hoặc nhiễm trùng có thể đảo ngược với điều trị.

Những ai thường mắc phải bệnh Alzheimer?

Bệnh Alzheimer là bệnh khá phổ biến ở người cao tuổi. Thiểu số còn lại là những người có rối loạn về não bẩm sinh hoặc chấn thương. Hãy luôn tham khảo ý kiến bác sĩ để biết thêm thông tin.

Những yếu tố nào làm tăng nguy cơ mắc bệnh Alzheimer?

Có rất nhiều yếu tố có thể khiến bạn tăng nguy cơ mắc bệnh này, bao gồm:

- Tuổi già là yếu tố nguy cơ mạnh nhất đã được biết, đặc biệt là sau 65 tuổi;

- Gia đình có người từng mắc bệnh;

- Những người bị suy giảm nhận thức nhẹ;

- Tiền căn chấn thương đầu;

- Lối sống không lành mạnh như: ít vận động, hút thuốc lá, chế độ ăn thiếu rau và trái cây;

- Mắc một số bệnh về tim mạch, tăng huyết áp, tăng cholesterol trong máu, tăng nồng độ homocysteine;

- Quá trình học tập và giao tiếp xã hội gặp vấn đề như: mức độ giáo dục chính quy thấp, công việc nhàm chán, thiếu các hoạt động thử thách trí não (đọc sách, chơi trò chơi, chơi nhạc cụ) hoặc ít giao tiếp xã hội.

Các biến chứng của sa sút trí tuệ

Chứng sa sút trí tuệ mất trí nhớ có thể ảnh hưởng đến chức năng của nhiều hệ thống cơ thể và khả năng thực hiện nhiệm vụ hàng ngày. Sa sút trí tuệ có thể dẫn đến các vấn đề như:

Thiếu dinh dưỡng. Gần như tất cả những người đã mất trí nhớ sẽ giảm bớt hoặc ngừng ăn uống tại một số điểm. Thông thường, mất trí nhớ khiến cho người ta mất kiểm soát các cơ bắp được sử dụng để nhai và nuốt, đặt họ vào nguy cơ nghẹt thở hoặc hít thức ăn vào phổi. Nếu điều này xảy ra, có thể chặn đường thở và gây ra viêm phổi. Những người bị chứng mất trí nhớ nặng cũng bị mất cảm giác đói. Tác dụng phụ các loại thuốc, táo bón và các vấn đề khác như nhiễm trùng cũng có thể.

Giảm vệ sinh. Trong giai đoạn bệnh sa sút trí tuệ mất trí nhớ trung bình đến nặng, sẽ mất khả năng độc lập hoàn thành nhiệm vụ trong cuộc sống hàng ngày. Không còn có thể tắm, ăn mặc, đánh răng và đi vệ sinh một mình.

Khó uống thuốc. Bởi vì bộ nhớ bị ảnh hưởng, ghi nhớ để có đúng số lượng thuốc vào đúng thời điểm có thể là thử thách.

Suy giảm tình cảm. Sa sút trí tuệ thay đổi hành vi và nhân cách. Một số thay đổi có thể được gây ra bởi sự suy thoái thực sự xảy ra trong não, trong khi các thay đổi hành vi nhân cách có thể phản ứng với những thách thức cảm xúc đối phó với những thay đổi xấu đi. Sa sút trí tuệ có thể dẫn đến trầm cảm, gây nhầm lẫn, thất vọng, lo lắng, thiếu kìm chế và mất phương hướng.

Giao tiếp khó khăn. Theo tiến triển bệnh mất trí nhớ, khả năng nhớ được tên của người và những thứ có thể bị mất. Điều này làm cho giao tiếp khó khăn ở các cấp. Khó khăn giao tiếp có thể dẫn đến cảm giác kích động, cô lập và trầm cảm.

Mê sảng. Trạng thái này được đặc trưng bởi sự suy giảm sự quan tâm, nhận thức và tinh thần tỉnh táo. Mê sảng phổ biến ở những người bị mất trí nhớ, đặc biệt khi nhập viện. Nó xuất hiện khi thay đổi đột ngột về môi trường xung quanh, mức độ hoạt động và thói quen khác có thể là nguyên nhân.

Vấn đề ngủ. Sự gián đoạn của chu kỳ ngủ - thức bình thường, thức lên vào ban đêm và ngủ trong ngày là rất phổ biến. Mất ngủ là một biến chứng thường gặp, như là hội chứng chân bồn chồn và ngưng thở khi ngủ cũng có thể gây trở ngại cho giấc ngủ.

Những thách thức an toàn cá nhân. Bởi vì công suất giảm đối với việc ra quyết định và giải quyết một số tình huống hàng ngày có thể gây ra các vấn đề an toàn cho người mất trí nhớ. Chúng bao gồm lái xe, nấu ăn và nói chuyện.

Các xét nghiệm và chẩn đoán

Sa sút trí tuệ, mất trí nhớ và các triệu chứng mất trí khác có nhiều nguyên nhân, do đó chẩn đoán có thể là thử thách và có thể đòi hỏi gặp vài bác sĩ. Chẩn đoán liên quan đến một số xét nghiệm.

- Khai thác bệnh sử và diễn biến lâm sàng

- Kiểm tra nhận thức và tâm lý học thần kinh

- Đánh giá hoạt động của hệ thần kinh

- Các xét nghiệm cận lâm sàng hiện đại như EEG, CT - Scaner, MRI...

- Kiểm tra thang đo về trầm cảm ở người già

Những phương pháp nào dùng để điều trị bệnh Alzheimer?

Điều trị chứng sa sút trí tuệ mất trí nhớ có thể giúp làm chậm hoặc giảm thiểu sự phát triển của triệu chứng.

Chất ức chế Cholinesterase. Các thuốc này - Donepezil, Rivastigmine và Galantamine hydrobromide - thuốc tác dụng bằng cách thúc đẩy chất hoá học tham gia vào bộ nhớ. Tác dụng phụ có thể bao gồm buồn nôn, nôn mửa và tiêu chảy. Mặc dù chủ yếu được sử dụng làm thuốc Alzheimer, chúng cũng được sử dụng để điều trị sa sút trí tuệ mất trí nhớ mạch, Parkinson...

Memantine. Thuốc này điều trị bệnh Alzheimer, tác dụng bằng cách điều chỉnh các hoạt động Glutamate, một chất hoá học tham gia vào tất cả các chức năng não, bao gồm cả việc học và nhớ. Tác dụng phụ phổ biến nhất của nó là chóng mặt. Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc kết hợp memantine với một chất ức chế Cholinesterase có thể có kết quả tốt hơn. Mặc dù chủ yếu được sử dụng để điều trị bệnh Alzheimer, nó có thể giúp cải thiện triệu chứng trong sa sút trí tuệ khác.

Điều trị các nguyên nhân cơ bản của chứng sa sút trí tuệ mất trí nhớ cũng có thể làm chậm hoặc đôi khi dừng lại tiến trình của nó. Ví dụ, để ngăn chặn một cơn đột quỵ, bác sĩ có thể kê toa để kiểm soát huyết áp cao, cholesterol cao, bệnh tim và tiểu đường. Các bác sĩ có thể kê đơn thuốc để điều trị các vấn đề như cục máu đông, lo lắng và mất ngủ cho những người bị sa sút trí tuệ mạch máu.

Ngoài ra, một số triệu chứng cụ thể và các vấn đề hành vi có thể được điều trị bằng thuốc an thần, thuốc chống trầm cảm và các thuốc khác, nhưng một số các thuốc này có thể gây các triệu chứng khác.

Người bệnh sẽ gặp khó khăn thích nghi với sự thay đổi môi trường sống, vì vậy bạn nên cố gắng không thay đổi môi trường sống của người bệnh (nhà ở, người chăm sóc,…) trừ khi thật cần thiết. Bạn nên in thông tin quan trọng và đặt ở một vài nơi trong nhà.

Những thói quen sinh hoạt nào giúp người bệnh hạn chế diễn tiến của bệnh Alzheimer?

Những thói quen sinh hoạt và phong cách sống dưới đây sẽ giúp bạn hạn chế diễn tiến bệnh gồm:

- Tìm người hỗ trợ và chăm sóc;

- Cố gắng đơn giản hóa thói quen hàng ngày và không gian sống;

- Tận hưởng cuộc sống đang có và không nên có ý nghĩ tiêu cực về bệnh;

- Tích cực trong các hoạt động xã hội, thể chất và tinh thần. Bạn hoặc người nhà có thể cần đến nhà dưỡng lão để được chăm sóc tốt hơn.

Các rối loạn trí nhớ do những bệnh khác

Bệnh Huntington. Các dấu hiệu và triệu chứng thường xuất hiện trong độ tuổi 30 hoặc 40. Có thể đầu tiên bao gồm thay đổi nhân cách nhẹ, dễ cáu gắt, lo lắng và trầm cảm và tiến triển đến mất trí nhớ trầm trọng. Bệnh Huntington cũng gây khó khăn khi bước đi và chuyển động, sự yếu đuối và vụng về.

Chứng mất trí Pugilistica. Còn gọi là mãn tính sau chấn thương não hoặc mất trí nhớ của võ sĩ quyền Anh là do chấn thương đầu lặp đi lặp lại. Tùy thuộc vào một phần của não bị tổn thương, nó có thể gây ra các dấu hiệu và triệu chứng sa sút trí tuệ như những vấn đề bộ nhớ, phối hợp kém cũng như chấn động, chuyển động chậm và độ cứng cơ Parkinsonism. Các triệu chứng có thể không xuất hiện cho đến khi nhiều năm sau khi chấn thương. Chấn thương đầu một lần có thể gây ra chứng mất trí Posttraumatic  giống như chứng mất trí Pugilistica, nhưng có thể bao gồm các vấn đề về trí nhớ dài hạn.

Sa sút trí tuệ liên quan HIV. Nhiễm vi rút suy giảm miễn dịch ở người (HIV) , gây ra AIDS, dẫn đến hủy diệt các tế bào não và kết quả là bộ nhớ suy giảm, lãnh đạm và khó tập trung.

Creutzfeldt- Jakob. Bệnh này hiếm gặp, rối loạn não gây tử vong nhiều nhất xảy ra không thường xuyên ở những người không có yếu tố nguy cơ đã biết. Tuy nhiên, một số trường hợp do di truyền hoặc do tiếp xúc với bệnh mô não hoặc hệ thần kinh. Các dấu hiệu và triệu chứng thường xuất hiện ở tuổi 60 và ban đầu bao gồm các vấn đề với sự phối hợp thay đổi nhân cách và bộ nhớ suy giảm, phản biện, tư duy và tầm nhìn. Tầm nhìn suy giảm trở nên trầm trọng khi bệnh tiến triển và nó thường dẫn đến mù loà. Viêm phổi và nhiễm trùng khác cũng phổ biến.

Sa sút trí tuệ thức phát. Đôi khi, người bị rối loạn khác mà chủ yếu ảnh hưởng đến chuyển động, ví dụ bệnh Parkinson, cuối cùng có thể phát triển triệu chứng của chứng mất trí nhớ. Mối quan hệ giữa các rối loạn và mất trí nhớ là không hoàn toàn hiểu rõ.

Lời kết

Chăm sóc người bệnh Alzheimer thường rất khó khăn, bạn sẽ phải trải qua những cảm xúc vô cùng căng thẳng và dẫn đến trầm cảm. Các dấu hiệu cảnh báo bạn bị stress: Giận dữ, buồn bã, nhức đầu hoặc đau lưng, khó tập trung, khó ngủ. Để tránh kiệt sức, bạn nên mất ít nhất một vài phút để làm một cái gì đó bạn thư giãn mỗi ngày (giữ liên lạc với bạn bè và theo kịp với sở thích khi bạn có thể). Hãy tìm người hỗ trợ bạn trong việc chăm sóc người bệnh. Và trên hết  Alzheimer hoàn toàn có thể phát hiện sớm và được điều trị hiệu quả nếu được phát hiện sớm.

Bệnh Alzheimer hoàn toàn có thể phát hiện sớm và được điều trị hiệu quả nếu được phát hiện sớm.

Nguồn: Tổng hợp

Thanh Toàn

Giới thiệu Trung tâm Pháp Y Tâm thần khu vực Tây Nam Bộ

Lượt truy cập: 2788
Đang trực tuyến: 2